โครงสร้างราคาน้ำมันขายปลีกของไทย ประกอบด้วยค่าอะไรบ้าง

หลายคนอาจสงสัยว่า “ทำไมราคาน้ำมันหน้าปั๊มบ้านเรา ถึงไม่ขึ้นลงตามราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกทันที?” นั่นเพราะมันมีกลไกซ่อนอยู่ยังไงล่ะ พี่วาฬขอชวนสังเกต… เวลาเราแวะเติมน้ำมันแล้วเห็นราคาที่ป้ายหน้าปั๊มหรือที่โชว์ตรงหัวจ่าย ตัวเลขที่เห็นไม่ได้บอกเฉพาะ “ราคาน้ำมันดิบ” ที่ซื้อมากลั่นเป็น “น้ำมันสำเร็จรูป” ให้เราเติมเท่านั้นนะ 🤔 แต่เป็นผลรวมของค่าใช้จ่ายหลายชั้น ซึ่งแต่ละส่วนสามารถขยับขึ้น-ลงได้ตลอดเวลาตามสถานการณ์สำคัญทั้งในประเทศและระดับโลก

ถ้าอยากรู้ว่าโครงสร้างราคาน้ำมันปลีกของไทยจริง ๆ มีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง พี่วาฬจะพาทุกคนไปเจาะลึกแบบเข้าใจง่าย ๆ ไปดูกันเลย!

ราคาน้ำมันขายปลีกของไทย 1 ลิตร⛽ประกอบด้วย

1. ต้นทุนเนื้อน้ำมันหรือราคาหน้าโรงกลั่น 🏭

มีสัดส่วนมากที่สุดในโครงสร้างราคาน้ำมันคิดเป็นสัดส่วนราว 60 – 80% ของราคาน้ำมัน และพร้อมจะผันผวนขึ้น-ลงได้ง่ายที่สุดเพราะ

• อ้างอิงราคาตลาดโลก: ประเทศไทยอ้างอิงราคาน้ำมันสำเร็จรูปจากตลาดสิงคโปร์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางการซื้อขายน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดของภูมิภาคเอเชีย ดังนั้นพอมีสถานการณ์ใดเกิดขึ้นและส่งผลให้ราคาน้ำมันโลกขยับ  ราคาหน้าโรงกลั่นเราก็เลยต้องขยับตามกลไกตลาดโลกไปด้วย
• ค่าเงินบาท: เพราะเราต้องซื้อน้ำมันด้วยค่าเงินดอลลาร์สหรัฐ (USD) สมมติว่าเงินบาทอ่อนค่าจาก 32 บาท พุ่งไปแตะ 36 บาทต่อดอลลาร์ พอแปลงกลับมาเป็นเงินบาท ราคาน้ำมันก็จะปรับตามขึ้นทันที! แม้ราคาน้ำมันดิบโลกอาจจะอยู่ที่เดิมเป๊ะๆ เรื่องนี้เลยเป็นปัจจัยภายนอกที่ควบคุมได้ยากจริง ๆ

2. ภาษีและกองทุน (Taxes) 🧾

ส่วนที่สองของโครงสร้างราคาน้ำมันคือภาษีและกองทุน ส่วนนี้คิดเป็นประมาณ 15 – 30% ของราคาน้ำมัน โดยแยกรายละเอียดได้ดังนี้

2.1 ภาษี
มีทั้งหมด 3 ส่วน ได้แก่

• • ภาษีสรรพสามิต จัดเก็บจากสินค้าประเภทน้ำมันเชื้อเพลิงโดยกรมสรรพสามิต
  • ภาษีเทศบาล จัดเก็บในอัตรา 10% ของภาษีสรรพสามิต เพื่อจ่ายให้หน่วยงานท้องถิ่น
  • ภาษีมูลค่าเพิ่ม จัดเก็บเมื่อมีการขายน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศโดยกรมสรรพากร

  2.2 กองทุนต่างๆ
  แบ่งออกเป็น

  • กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง

  มีบทบาทอย่างมากต่อราคาพลังงานไทย บริหารงานโดยสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (สกนช.) ภายใต้กระทรวงพลังงาน ถือเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยรักษาเสถียรภาพราคาพลังงาน โดยมีหลักการทำงานเข้าใจง่าย ๆ แบบนี้

  • • • ช่วงน้ำมันโลกแพง: รัฐบาลจะนำเงินจากกองทุนฯ มาจ่ายชดเชย (Subsidize) เพื่อตรึงราคาขายปลีกในประเทศไม่ให้สูงเกินไป
      • ช่วงน้ำมันโลกถูก: รัฐบาลจะเก็บเงินส่วนต่างเข้ากองทุนฯ เพื่อสะสมไว้ใช้เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกในวิกฤตรอบถัดไป

  3. ค่าการตลาด 🏪

  มีสัดส่วนน้อยที่สุดในโครงสร้างราคาน้ำมันคิดเป็นประมาณ 5 – 8% ของราคาน้ำมัน ค่าการตลาดไม่ใช่กำไรสุทธิทั้งหมดของปั๊ม แต่ในความเป็นจริง ค่าการตลาดคือรายได้ขั้นต้นที่ผู้ประกอบการยังต้องหักลบค่าใช้จ่ายดำเนินงานอีกจำนวนมาก เช่น
  

  • • • ค่าจ้างพนักงาน
      • ค่าบริหารจัดการปั๊ม
      • ค่าไฟฟ้า ค่าน้ำ และสาธารณูปโภคอื่นๆ
      • ค่าเช่าที่ดินและค่าบำรุงรักษาอุปกรณ์
      • ค่าขนส่งน้ำมันจากคลังไปยังสถานีบริการ

  ตอนนี้เพื่อน ๆ น่าจะเข้าใจโครงสร้างราคาน้ำมันไทยมากขึ้นแล้วว่า เงินที่เราจ่ายไปในแต่ละลิตรนั้นไหลไปอยู่ที่ส่วนไหนบ้าง รวมถึงเห็นภาพชัดขึ้นว่ากองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงและค่าการตลาด มีบทบาทสำคัญอย่างไรในการช่วยซับแรงกระแทก ไม่ให้ราคาหน้าปั๊มพุ่งสูงจนเราตั้งตัวไม่ทัน แถมความเข้าใจนี้ยังช่วยให้เราต่อยอดไปถึงการเลือกใช้ NGV ในรถยนต์ หรือการตามเทรนด์ราคา LNG ในภาคไฟฟ้าได้ง่ายขึ้นด้วย ดังนั้นถึงแม้ว่าเราจะควบคุมราคาน้ำมันโลกไม่ได้ แต่การมีความรู้ความเข้าใจในโครงสร้างเหล่านี้ ก็ช่วยให้เราวางแผนการใช้พลังงานและบริหารกระเป๋าตังค์ได้ฉลาดและเท่าทันสถานการณ์มากขึ้นแน่นอน!

  คำถามเกี่ยวกับราคาน้ำมันที่พี่วาฬพบบ่อย 🐋
  

  1. ทำไมเติมน้ำมันที่ต่างจังหวัดถึงแพงกว่ากรุงเทพฯ?

  นั่นเป็นเพราะว่ามีเรื่อง “ค่าขนส่ง” เข้ามาเกี่ยวด้วย ยิ่งจังหวัดไหนอยู่ไกลจากคลังน้ำมันหลัก ค่าขนส่งก็ยิ่งสูงขึ้นตามระยะทาง และยังมี “ภาษีบำรุงท้องถิ่น” อีกด้วย ทั้ง 2 มีส่วนปัจจัยนี้ทำให้ราคาน้ำมันแต่ละพื้นที่ในประเทศท้องถิ่นไม่เท่ากันนั่นเอง

  2. แก๊สโซฮอล์ 95, 91, E20, E85 เป็นเบนซินเหมือนกัน แต่ทำไมราคาถึงต่างกัน?

  จุดสำคัญคือ “สัดส่วนการผสมเอทานอล” (แอลกอฮอล์บริสุทธิ์จากพืช) และการสนับสนุนจากรัฐ เช่น E20 มีเอทานอลผสมอยู่ 20% ซึ่งเอทานอลเสียภาษีสรรพสามิตถูกกว่าเนื้อน้ำมันดิบแท้ ๆ แถมภาครัฐยังอุดหนุนกลุ่มน้ำมันชีวภาพพวกนี้ให้ราคาถูกลงไปอีก เพื่อจูงใจให้พวกเราหันมาใช้น้ำมันทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมนั่นเอง

  3. เวลาราคาน้ำมันดิบตลาดโลกลดลง ทำไมราคาน้ำมันหน้าปั๊มในไทยไม่ลดทันที?

  เนื่องจากกลไกการบริหารกองทุนมีทั้งเก็บเงินเข้า (+) และชดเชยราคา (-) ในบางครั้งที่สถานการณ์ราคาน้ำมันตลาดโลกลดลง อาจมีการเก็บเงินเข้ากองทุนฯ ส่งผลให้ราคาขายปลีกน้ำมันไม่ลดลง หรือ ลดลงช้ากว่าตลาดโลกในช่วงนั้นๆ

  นอกจากนี้ยังมีเรื่องของ “ค่าเงินบาท” ในช่วงเวลานั้น รวมถึงผู้ค้าจะทยอยปรับราคา  เนื่องจากน้ำมันที่ขายหน้าปั๊มคือราคา ของน้ำมันที่ซื้อมาก่อนหน้านี้ความเข้าใจที่ว่า “ซื้อถูกต้องขายถูกได้ทันที” จึงไม่สะท้อนความจริง เพราะต้นทุนและราคาขายไม่ได้เกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน และมีความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาดโลก

  ติดตามสถานการณ์พลังงานไทยและพลังงานโลก ประเด็นสิ่งแวดล้อมน่าสนใจ และอัปเดตเทรนด์เทคโนโลยีสะอาดใหม่ ๆ ได้ที่เว็บไซต์และโซเชียลมีเดีย “พลังวาฬบางอย่าง” พี่วาฬเตรียมสาระดี ๆ รออยู่อีกเพียบเลยฮะ 🐳✨